W ykorzystanie badań dialektologicznych dla historii mówionej

Автор
Janusz A. Rieger
DOI
Анотація
Artykuł przedstawia potrzeby, możliwości i zasady wykorzystania badań językoznawczych dla poznania historii na przykładzie własnego doświadczenia z eksploracji na Podolu i Wołyniu na przełomie XX i XXI wieku. Uznałem za konieczne połączenie badań nad językiem z zapisem tragicznych często losów Polaków w Ukrainie sowieckiej. Obszerny kwestionariusz opiera się na wskazaniu zagadnień, a w ich ramach – bardziej szczegółowych pytań o początki władzy sowieckiej, kolektywizację, warunki życia i pracy, represje: aresztowania, tortury, deportacje, rozstrzeliwania, prześladowania za wiarę itd. Kwestie dotyczące języka są wplecione w te pytania. W miarę możliwości starano się zapisywać dłuższe relacje. Publikacje fragmentów tekstów okazały się zbyt trudne dla czytelnika-niejęzykoznawcy mimo uproszczenia pisowni fonetycznej. Stąd propozycja dalszego zbliżenia pisowni do ogólnopolskiej. Przewiduję publikację tekstów w układzie tematycznym. Przytoczone fragmenty pokazują jaki wkład do historii mówionej wnoszą zebrane nagrania, a zarazem jak wygląda język naszych informatorów.
Ключові слова
dialektologia i jej społeczne zadania, historia mówiona, życie w Związku Sowieckim.
Повний текст
Завантажити оригінал
Author
Janusz A. Rieger
DOI
Annotation
In this article, the author presents how to gather and utilize dialectological investigations to obtain important historical facts, addressing needs, possibilities, and principles. It is based on the auther's experience of exploration in Podolia and Wolhynia at the turn of the 20th century. Combining dialectological research with recording the tragic history of the Polish population in Ukraine during the Soviet period is quite necessary. An extensive questionnaire indicates the main problems, and within them, more detailed questions concerning the beginning of the Soviet rule, collectivization, life and work conditions, repressions (arrests, torture, deportations, executions), and persecutions of parental faith. Language problems are interspersed in these questions. We tried to record as many long stories as possible. The publication of collected texts appeared unfortunately too diffi cult for understanding by the reading public despite the simplifi cation of phonetic transcription. Therefore, the author proposes a further approach to standard orthography. One foresees the publication of texts and their fragments in a thematic arrangement. Cited fragments demonstrate a contribution to an oral history obtained by our records and at the same time the dialectal language of our informants.
Keywords
dialectology and its social objectives, oral history, life in the Soviet Union.
Оголошення:
Новини:

Міжнародна наукова конференція «Свідчення крізь історію»

10–12 серпня 2026 року в Ужгороді відбулася Міжнародна наукова конференція «Свідчення крізь історію», організована Українською асоціацією усної історії з нагоди її 20-річчя. Участь у роботі конференції взяла старша наукова співробітниця відділу української літератури, кандидатка філологічних наук Марина Демедюк.

Науковий форум об’єднав усних істориків та дослідників пам’яті з різних куточків України та світу. Учасники обговорювали трансформації усних свідчень та усної історії як наукової дисципліни в умовах повномасштабної російсько-української війни.

Жива мова живої країни: про українські діалекти на BestsellerFest

7 серпня 2026 року у Львові, в межах всеукраїнського книжкового фестивалю BestsellerFest, відбулася подія «Жива мова живої країни. Діалекти та говірки в сучасній літературі».

У розмові взяли участь письменниці Анастасія Литвиненко, Уляна Маляр, Тетяна Жидак та докторка філологічних наук, заступниця директора з наукової роботи Інституту українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України Тетяна Ястремська. Модерувала подію літературознавиця, літературна критикиня, лекторка освітніх платформ, головна редакторка видавництва Creative Women Publishing Ірина Ніколайчук.