Eksploracja terenowa a ostateczny obraz słownika gwarowego1

Автор
Jerzy Sierociuk
DOI
Анотація
Zawartość słownika gwarowego w zdecydowanym stopniu zależy od sposobu pozyskiwania materiału w terenie. Dawne kartoteki słownikowe zawierają głównie materiał w znacznym stopniu pozyskiwany przy okazji dociekań innego typu, np. charakterystyki systemowej gwar. Utrwalane leksemy rzadko dokumentowane są wraz z szerszym kontekstem ich użycia. Współczesne eksploracje terenowe jednoznacznie dowodzą, że dla celów słownikowych materiał pozyskiwany musi być z wyraźnym założeniem późniejszego wykorzystania leksykografi cznego. Szczególnie istotne jest pozyskiwanie materiału od wielu – zróżnicowanych pokoleniowo – mieszkańców konkretnych wsi. Wypowiedzi wielu informatorów dają podstawy do dokładniejszej ilustracji semantycznej różnych jednostek językowych, jak też poprzez wielokrotne zapisywanie od wielu respondentów uzyskujemy możliwość śledzenia ewolucji (i dynamiki) procesów gwarotwórczych. Zawężenie tematyki badań terenowych stwarza przesłanki do pozyskania materiału umożliwiającego zestawienie słownika w znacznym stopniu odzwierciedlającego rzeczywisty stan zachowania leksyki konkretnej gwary, jak i szkicowania pokoleniowego zróżnicowania konkretnej gwary.
Ключові слова
eksploracja terenowa, leksykografi a gwarowa, pokoleniowe zróżnicowanie gwar
Повний текст
Завантажити оригінал
Author
Jerzy Sierociuk
DOI
Annotation
The content of a dialectal dictionary depends to a large extent on the method of obtaining the material in the fi eld. Former dictionary fi les contain mainly material obtained in the course of other types of research, such as the systemic characteristics of dialects. Fixed lexemes are rarely documented together with the broader context of their use. Contemporary fi eld explorations clearly prove that for dictionary purposes, the material must be obtained with a clear assumption of later lexicographic use. It is particularly important to obtain material from many – generationally diverse – inhabitants of specifi c villages. The statements of many informants provide the basis for a more accurate semantic illustration of various language units, and by multiple recordings from many respondents, we obtain the opportunity to track the evolution (and dynamics) of dialectal processes. Narrowing down the subject matter of the fi eld research makes it possible to obtain material enabling the compilation of a dictionary that largely refl ects the actual state of preservation of the lexis of a particular dialect, as well as sketching the generational diff erentiation of a particular dialect.
Keywords
field exploration, dialectal lexicography, generational dialectal diversity
Оголошення:
Новини:

Відбулася конференція «Наукові читання імені Святослава Терського»

25 лютого 2026 р. в Інституті українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України відбулася конференція «Наукові читання імені Святослава Терського». Святослав Володимирович Терський (06.07.1962–08.02.2025) – доктор історичних наук, професор Національного університету «Львівська політехніка», археолог, збоєзнавець, історик. Він – автор 9 монографій, сотень наукових статей, півтора десятка навчальних посібників і підручників. Тривалий час він навчався та працював в Інституті українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, тож працівники разом із колегами вченого з університету вирішили вшанувати пам’ять про нього.